Wybiórczość pokarmowa u dzieci z autyzmem lub spektrum autyzmu to stan, w którym osoby unikają wybranych produktów lub pewnej kategorii pokarmów. U wielu dzieci jest to bardzo ograniczony i monotonny repertuar żywieniowy. Zdarza się że preferują pokarmy o konkretnej konsystencji , porowatości czy miękkości oraz unikają grup żywieniowych takich jak np. mięso, ryby, warzywa czy owoce. Chorzy mogą odmawiać spożywania
posiłku, nawet jeśli nie siedzą na tym samym miejscu przy stole, nie mają tego samego talerza i nie jedzą codziennie tego samego. Dziecko może protestować podczas jedzenia, jeśli panuje głośna atmosfera. Przy nadwrażliwości wizualnej akceptują tylko potrawy o ściśle określonej barwie.
Dzieci z autyzmem często mają zwiększoną wrażliwość sensoryczną i mogą odczuwać niektóre smaki lub zapachy jako bardzo intensywne lub nieprzyjemne. Zwracają uwagę na teksturę potraw, czy są gładkie, dające uczucie poślizgu lub potrawy chrupkie. Mogą również mieć problemy z przetwarzaniem bodźców sensorycznych, co może wpływać na ich chęć do próbowania nowych pokarmów.
Wybiórczość pokarmowa jest coraz częściej występującym
problemem wśród dzieci. Rodzice z tego powodu obawiają się
niedoborów pokarmowych oraz nieprawidłowego rozwoju u
swoich pociech.
MOŻLIWE PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA WYBIÓRCZOŚCI POKARMOWEJ
Trudności w zakresie integracji sensorycznej
Trudności w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych u tej grupy dzieci mogą zakłócać nawyki żywieniowe i negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie. Warto, a nawet należy wykonać ocenę profilu Sensorycznego.
Objawy zaburzeń sensorycznych u dzieci mogą być zróżnicowane,
najczęściej występuje :
- Nadwrażliwość na niektóre bodźce, które mogą zakłócać spożywanie posiłku . Zalicza się do nich różny rodzaj dźwięków np. odkurzacz, telefon , muzyka, lub inne zwyczajne dla nas dźwięki,
- Wygląd posiłków,
- Problemy z rutyną i zmianami. Dzieci z autyzmem często wykazują silne potrzeby rutyny i porządku, a zmiany w otoczeniu czy codziennych czynnościach mogą być dla nich źródłem lęku. To samo dotyczy diety: zmiany w rodzaju spożywanych pokarmów, próby wprowadzenia nowych produktów mogą wywoływać stres i opór, a dziecko preferuje jedzenie, które zna i które nie stanowi dla niego zagrożenia.
- Zjawisko „jedzenia nawykowego”: Dzieci mogą preferować kilka rodzajów pokarmów, które uznają za bezpieczne, i odrzucać inne, które mogą wywoływać niepokój.
MOŻLIWE PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA WYBIÓRCZOŚCI POKARMOWEJ
Dotyk, konsystencja
Dzieci mogą unikać niektórych pokarmów o konkretnej konsystencji, porowatości , twardości czy np. glutowatości, wielu dzieciom z autyzmem może brakować odpowiednich umiejętności motorycznych do efektywnego gryzienia, żucia i połykania jedzenia. Trudności te mogą prowadzić do unikania pokarmów, które wymagają skomplikowanego przetwarzania w jamie ustnej (np. twardych lub gumowych produktów).
Trudności w gryzieniu: Dzieci mogą mieć trudności z żuciem twardszych produktów, co sprawia, że unikają takich pokarmów na rzecz tych łatwiejszych do przełknięcia.
Problemy trawienne i bóle brzucha
Niektóre dzieci z autyzmem mają skłonność do problemów trawiennych, takich jak zaparcia, refluks żołądkowy czy bóle brzucha. Niewygoda związana z jedzeniem może sprawić, że dziecko zacznie unikać niektórych potraw, które mogą wywoływać objawy dolegliwości jelitowych.
Zaburzenia jelitowe Dzieci z ASD mogą mieć częstsze problemy z układem trawiennym (np. zespół jelita drażliwego), co może
prowadzić do unikania pokarmów, które wywołują bóle lub dyskomfort.
WPŁYW EMOCJI DZIECKA NA JEDZENIE
Dzieci z ASD często mają nadwrażliwość lub niedostateczną wrażliwość na bodźce sensoryczne, co wpływa na ich reakcje na różne pokarmy. Na przykład, nadwrażliwość na dźwięki może utrudniać jedzenie w hałaśliwym otoczeniu, podczas gdy niedostateczna wrażliwość może skłaniać je do poszukiwania intensywnych smaków lub tekstur. Wybiórczość pokarmowa może nasilać się u dzieci z autyzmem w momentach silnych emocji (np. stres, tęsknota za kimś bliskim, czy relacje z rówieśnikami). Dzieci z autyzmem mogą reagować na emocjonalne napięcia w sposób, który wpływa na ich zachowania związane z jedzeniem. Często jedzenie staje się jednym z nielicznych obszarów, w których mają poczucie kontroli, co prowadzi do restrykcji dietetycznych.
W sytuacjach stresowych raczej preferują jedzenie, które kojarzy im się z komfortem i bezpieczeństwem,
odrzucając potrawy nowe lub nieznane.
Wybiórczość pokarmowa w autyzmie jest wynikiem wielu czynników, które obejmują aspekty sensoryczne,
neurologiczne, emocjonalne i społeczne. Każde dziecko z autyzmem jest inne, dlatego przyczyny wybiórczości
pokarmowej mogą się różnić w zależności od indywidualnych predyspozycji i doświadczeń. Ważne
jest, aby terapeuci, rodzice i dietetycy podejmowali holistyczne podejście, biorąc pod uwagę wszystkie te
czynniki, aby pomóc dziecku rozwijać zdrowe nawyki żywieniowe. Współpraca z terapeutami i dietetykami
może pomóc w opracowaniu indywidualnego planu żywieniowego, uwzględniającego zarówno potrzeby
sensoryczne, jak i emocjonalne dziecka.
Literatura
1. Holingue C, Newill C, Lee LC, Pasricha PJ, Daniele Fallin M. Gastrointestinal symptoms in autism spectrum disorder: A review of the literature on ascertainment and prevalence. Autism Res. 2018Jan;11(1):24-36. doi: 10.1002/aur.1854. Epub 2017 Aug 30. PMID: 28856868; PMCID: PMC5773354.
2. Keski-Rahkonen A, Ruusunen A. Zaburzenie związane z unikaniem i autyzm: epidemiologia, etiologia, powikłania, leczenie i wynik. Curr Opin Psychiatria. 2023 listopada;36(6):438-442.doi:10.1097/YCO.00000000000000896. EPUB 2023 sierpnia 29. PMID:37781978.
3. https://pedagogika-specjalna.edu.pl/autyzm/wybiorczoscpokarmowa-u-dzieci-z-autyzmem/
